ترکمن نیوز- یوسف قوجق- اگر چه برخی از منتقدین به درستی بر این نظر هستند که حضور نویسنده در داستان و مشاهده ردپاهایش در هنگام روایت داستان ایراد دارد و ازجمله نواقص مهم داستان محسوب میشود، اما دربرخی موارد، این موضوع به عنوان نقص داستان محسوب نمیشود.
البته این موضوع بستگی به نوع داستان، هدف نویسنده و نحوه اجرای این حضور دارد. در واقع، در برخی موارد، حضور فعالانه نویسنده در داستان میتواند یک نکته مثبت باشد. در اینجا چند نکته در این باره ذکر میکنم:
1- داستانهای خودآگاه: در برخی داستانها، بهویژه در ادبیات پستمدرن، حضور نویسنده به عنوان بخشی از ساختار داستان مورد استفاده قرار میگیرد. این رویکرد میتواند در به چالش کشیدن مفاهیم سنتی داستاننویسی و ایجاد خوانش منحصر به فرد به مخاطب کمک کند.
2- حضور نویسنده به عنوان شخصیت داستان: در برخی داستانها، نویسنده خود را به عنوان یک شخصیت در داستان معرفی میکند. این میتواند به افزایش واقعگرایی داستان کمک کند یا راهی برای بررسی نقش خود به عنوان خالق اثر باشد.
3- در روایتهای شخصی و آتوبیوگرافی: در این داستانها حضور نویسنده به عنوان بخش مرکزی داستان، طبیعی و ضروری است چون در اینجا، تجربیات و دیدگاههای شخصی نویسنده بخش اساسی داستان را تشکیل میدهند.
در نهایت، این مهم است که بررسی شود حضور نویسنده چگونه بر تجربه مخاطب تأثیر میگذارد. اگر این حضور به افزایش درگیری مخاطب، افزودن عمق به داستان یا ارائه دیدگاهی منحصر به فرد کمک میکند، میتواند بسیار مؤثر باشد. بنابراین، در حالی که فاصله هنرمندانه میتواند یک تکنیک مفید در داستاننویسی باشد، حضور نویسنده در داستان نیز میتواند به روشهای خلاقانه و معنادار به کار رود. این امر بستگی به قصد نویسنده و نوع داستانی دارد که او میخواهد بنویسد.
فاصله هنرمندانه در داستان نویسی
«فاصله هنرمندانه» در داستاننویسی اشاره به رویکردی دارد که در آن، نویسنده از روایت داستان خود فاصله میگیرد تا بتواند آن را با نگاهی بیطرفانهتر و عینیتر بنگرد. این مفهوم بر اساس ایدههایی در ادبیات و نقد ادبی شکل گرفته است. برخی از نظرات، چنین است:
1- معمولاً نویسنده تلاش میکند حس شخصی خود را از داستان جدا کند تا داستان به شیوهای واقعبینانهتر و کمتر متأثر از تعصبات شخصی روایت شود.
2- فاصله هنرمندانه به نویسنده اجازه میدهد تا اتفاقات و شخصیتهای داستان را از دیدی عینی و بدون تحت تأثیر قرار گرفتن از احساسات و تجربیات شخصی خود توصیف کند.
3- تمرکز بر روایت: با ایجاد فاصله هنرمندانه، نویسنده میتواند به جای آنکه در دام توصیفات زیادی احساسی یا شخصی بیفتد، تمرکز بیشتری بر جنبههای ساختاری و روایی داستان داشته باشد.
4- انعطافپذیری در دیدگاهها: فاصله هنرمندانه به نویسنده کمک میکند تا با دیدگاهها و تجربیات مختلف شخصیتهای داستان بازی کند، بدون آنکه دیدگاه خاصی را تحمیل کند.
5- فاصله هنرمندانه میتواند به مخاطب فضایی برای تفکر و تأمل در مورد موضوعات و پیامهای داستان بدهد، بدون آنکه نویسنده نظر خود را به صورت مستقیم بیان کند.
این فاصله به نویسندگان کمک میکند تا داستانهایی پیچیدهتر، چندوجهیتر و غنیتر خلق کنند. این رویکرد، بخصوص در ادبیات مدرن و پستمدرن، بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
تکنیکهای مفید برای ایجاد فاصله هنرمندانه
رعایت فاصله هنرمندانه در داستاننویسی مستلزم بکارگیری تکنیکها و رویکردهای خاصی است که نویسنده میتواند از آنها استفاده کند. در اینجا چند روش برای ایجاد و حفظ فاصله هنرمندانه را ذکر میکنم:
1- انتخاب زاویه دید مناسب: استفاده از زاویه دید سوم شخص محدود یا دانای کل میتواند به ایجاد این فاصله کمک کند. در این زاویه دید، نویسنده میتواند تجربیات و احساسات شخصیتها را بدون دخالت مستقیم در داستان توصیف کند.
2- استفاده از زبان و سبک متناسب: نویسنده باید به زبان و سبک نوشتاری خود توجه کند. استفاده از توصیفات عینی و خودداری از زبان احساسی و ذهنیت شخصی میتواند به ایجاد فاصله هنرمندانه کمک کند.
3- پرهیز از قضاوت: نویسنده باید از قضاوت کردن شخصیتها یا اتفاقات داستان خودداری و اجازه دهد مخاطب خودش به تفسیر و درک داستان بپردازد.
4- توجه به ساختار داستان نیز میتواند در ایجاد فاصله هنرمندانه نقش داشته باشد. به عنوان مثال، نویسنده میتواند از تکنیکهایی مانند فلاشبک، تغییر زاویه دید یا استفاده از چندین راوی استفاده کند. فاصله هنرمندانه همچنین شامل توجه ویژه به زبان و سبک نوشتاری است. انتخاب دقیق کلمات و ساختار جملات میتواند به خلق حس فاصله یا بیطرفی کمک کند.
5- نویسنده باید به خودآگاهی در مورد چگونگی تأثیر تجربیات و دیدگاههای شخصی خود بر نوشتههایش دست یابد و تلاش کند تا این تأثیرات را محدود کند.
6- از طریق ایجاد فاصله هنرمنذانه، نویسنده ضمن اینکه از بیان مستقیم احساسات خودداری میکند، میتواند با استفاده از توصیفات دقیق و تکنیکهای داستانی، احساسات مورد نظر را به مخاطب منتقل کند.
7- فاصله هنرمندانه به نویسنده این امکان را میدهد که واقعیتهای پیچیده و چندلایه جهان واقعی را به شکلی مؤثرتر در داستان خود بازتاب دهد.
6- ایجاد فاصله هنرمندانه در نویسندگی نیازمند تمرین و تلاش مداوم باشد. بازنویسی و ویرایش داستانها میتواند به نویسنده کمک کند تا از دیدگاههای مختلف به داستان خود نگاه کند و آن را بهبود بخشد. همچنین مطالعه داستانهایی که فاصله هنرمندانه را به خوبی رعایت کردهاند و تحلیل نحوه اجرای این تکنیک توسط نویسندگان دیگر نیز میتواند به نویسنده کمک کند تا درک عمیقتری از این مفهوم کسب کند و آن را در نوشتههای خود به کار ببرد.
در نهایت، «فاصله هنرمندانه» نوعی ابزار است که نویسندگان میتوانند برای افزایش عمق و پیچیدگی داستانهای خود از آن استفاده کنند. این تکنیک به آنها امکان میدهد تا داستانهایی را خلق کنند که هم جذابیت هنری بیشتری داشته باشند و هم به مخاطبین اجازه میدهد تا در تفسیر و تعبیر داستانها نقش فعالی داشته باشند.
