امروز : چهارشنبه ۰۹ آذر ۱۴۰۱

|

دمای هوای شهر

  • کد خبر :

    109350

  • /
  • تاریخ و ساعت :

    12:33 | ۲۴ فروردین ۱۴۰۱

  • /
  • دسته بندی :

  • پ

فضای مجازی 3 300x187 - فرصت‌ها و تهدیدهای تربیتی در فضای مجازیترکمن نیوز:  با پیشرفت فضای مجازی و تاثیر پذیری بیشتر خانواده ها به دلایل گوناگون از شبکه های مجازی و اجتماعی، سبک زندگی و تربیت اسلامی نیز دچار اختلالاتی شده و با چالش های متعددی روبروست.

فضای مجازی می تواند سبک زندگی و افکار و عقاید مردم را با تحولات اساسی مواجه کند. تکنولوژی های جدید مانند فضای مجازی هم فرصت هستند و هم تهدید و چنانچه قبل از ورود این تکنولوژی ها نحوه درست استفاده از آنها را یاد بگیریم تبعات منفی آن نیز کمتر خواهد شد. در واقع فضای مجازی یک فرصت است ولی اینکه چگونه از آن استفاده می شود، جای بحث زیادی دارد و نیز در حالی که آموزش مجازی، کاهش هزینه، سرعت و یکسان سازی اطلاعات و امکانات دیگر از جمله مزیت های آن محسوب می شود، اما هنوز به طور کامل استفاده صحیح از فضاهای مجازی و فرصت ها و چالش های آن فرهنگ سازی نشده است. از این رو در این مقاله سعی بر آن شده است تا به بررسی و تحلیل نقش فضای مجازی در نظام های تربیتی پرداخته و فرصت ها و چالش هایی که در این ارتباط وجود دارند، مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم.

 

1- مقدمه
فضای مجازی، نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی است که فرصت ها و نیز چالش های جدیدی را بر ای تمام جوانب پژوهش در حوزه دین فراهم می کند. افزون بر این، فضای مجازی به عنوان ابزاری تبلیغی، ویژگی های منحصر به فردی را انتقال می دهدکه دین ورزی افراد را کاملا دگرگون می کند. فضای مجازی، دارای فرصت های بسیار ارزشمند و مفید است که باید در جهت ارتقاء علمی و افزایش آگاهی ها در حوزه های مختلف مخصوصا تربیت دینی افراد از آن بهره برد. اما در عین حال، دارای چالش ها و تهدیداتی نیز هست که یکی از مهمترین آنها بحران هویت دینی است.( چشک و دیگران، 1396: 1)
از طرف دیگر، بحث تربیت فرزندان البته بدون آنکه به درستی تبیین شود، بین والدین و عمدتاً مدرسه تقسیم شده است. اگرچه مدارس نقش بسیار مهمی در تربیت فرزندان ایفا می کنند، اما رسانه ها با ورودی پرقدرت به حریم خانواده ها با تأثیرگذاری بعضاً بیش از والدین، نقشی محوری در تربیت به عهده گرفته اند. گفته می شود که بیش از هفتاد درصد مردم، اوقات فراغتشان را داخل منزل و صرف برنامه های صدا و سیما می کنند. همچنین درصد قابل توجهی از این زمان به صورت انفرادی صرف می شود.

فضای مجازی 1 300x187 - فرصت‌ها و تهدیدهای تربیتی در فضای مجازی

رشد سریع فناوری، حوزه رسانه را نیز به طور پیوسته متأثر می سازد و هر روز شاهد ظهور جلوه ای نو از رسانه ها در فضای مجازی هستیم. هنوز بهره برداری از آی پی تی وی همه گیر نشده نسل جدیدی از رسانه های دیداری، شنیداری با عنوان تلویزیون های هوشمند یا تلویزیون های متصل به اینترنت پا به عرصه رقابت با حریفان سنتی خود گذاشته است.
با بررسی وضعیت اینترنت در ایران نیز با نکات درخور توجهی رو به رو می شویم. براساس آمار اعلامی از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ضریب نفوذ اینترنت در کشور ایران در سال 1390، صرف نظر از صحت روش محاسبه، حدود چهل و پنج درصد بوده است. حدود هشت درصد کاربران زیر ده سال، سی و دو درصد بین ده تا نوزده سال و چهل و پنج درصد بین بیست تا بیست و نه سال بوده اند. همچنین حدود یازده درصد کاربران در مقطع ابتدایی و راهنمایی، دوازده درصد در مقطع متوسطه و بیست و چهار درصد پیش دانشگاهی و دیپلمه بوده اند. آمار مربوط به نحوه ارتباط کل کاربران با اینترنت نشان می دهد که پنجاه و نه درصد کاربران از محل سکونت و هجده درصد نیز از کافی نت ها به اینترنت متصل شده اند. به این آمار باید حدود نوزده میلیون کاربری که با تلفن همراه امکان اتصال به اینترنت دارند نیز اضافه شود. کشور ما ایران در حال حاضر بین پنج کشور با نرخ رشد بیست درصدی و بالاترین سطح در توسعه ارتباطات راه دور قرار دارد. بدین ترتیب، می توان رشد تصاعدی حضور اینترنت در خانواده ها را انتظار داشت.(ثقفی، 1391: 5-1)

از آنجا که آموزش و پرورش در کشور ما عهده دار دو ساحت مهم آموزش و تربیت و پرورش کودکان و نوجوانان این آب و خاک است، لذا توجه به بخش های تربیتی نیز به اندازه سایر بخش های آموزشی و حتی در مرتبه اولی تر اهمیت قرار دارد. لذا با توجه به نقش پر رنگ آموزش مجازی در انتقال اطلاعات گوناگون و تاثیرات مختلف آن روی دانش آموزان و نوآموزان باید اذعان داشت که آموزش مجازي در ساحت هاي مختلف تربيت ديني و اخلاقي، تربيت علمي و فناوري، تربيت زيستي و بدني، تربيت هنري و زيبايي شناختي، تربيت حرفه اي و اقتصادي و تربيت اجتماعي و سياسي، فرصتها و تهديدهاي گوناگوني را سبب مي شود که توجه به آنها برنامه ريزان نظام آموزشي کشور را در اتخاذ رويکردي هوشمندانه در قبال آموزش مجازي ياري مي رساند.(رام، 1389: 12-1)

به عبارت دیگر هر شهروند فضای مجازی به دلیل حضور و مشارکت در شبکه‌ای از تعاملات مجازی که هویت ‌های متغیر و متکثر از ویژگی های آن است، مولفه ها و ویژگی های خاصی را در حوزه رفتار و هویت به خود می گیرد. تعهد اجتماعی که در فضای حقیقی با ارزش گذاری‌ های اخلاقی همراه است، در فضای مجازی که ساختار نظام مندی از ارزش ها ارائه نمی شود، کاملا فردی می شود. شهروند مطلوب در فضای مجازی علاوه بر کسب سواد رسانه ای و اطلاعاتی به مولفه هایی همچون آگاهی، پایبندی به ارزش ها و هنجارهای فرهنگی، قانون مداری، عدالت محوری، مشارکت پذیری و مسئولیت پذیری آگاهانه نیازمند است. تربیت شهروند فضای مجازی به پرورش شهروند نقاد و تقویت میل به یادگیری مادام العمر کمک می کند تا با بهره گیری از ویژگی های متمایز فضای مجازی در جهت آموزش، پژوهش، گذران اوقات فراغت با کیفیت بالا، برای مشارکت فعال در امور اجتماعی راهگشا باشد. بنابراین، به منظور کاهش تهدیدها و بهره مندی هرچه بیشتر از فرصت ها، شناخت مؤلفه های خاص تربیت شهروندی در فضای مجازی ضروری است.(داوودیان و دیگران، 1399: 216-183) در بررسی ديدگاه نوين نسبت به پدیده سایبر و فضای مجازی، امنيت مقوله ای وسيع، نامعين، غيرانحصاری، عقلانی، هدفمند و پايدار است و هويت، احساسات و عواطف فردی و گروهي، عقايد، تمایلات و آرزوها، موقعيت های شغلي و اقتصادی، باورهای فرهنگي و ساختارهای رسمي و حتي وسايل نيل به رفاه و آسايش زندگي اجتماعي مردم و از همه مهمتر مقوله تربيت و نهادهای تربيتي را در بر مي گيرد.(کاشانی، 1384: 126)

 

فضای مجازی 1 1 300x187 - فرصت‌ها و تهدیدهای تربیتی در فضای مجازی

1-1- ضرورت و اهمیت تحقیق
فضای سایبر و شبکه‌های اجتماعی مجازی دنیای وسیع و پیچیده‌ای است که گروه‌ها و افراد مختلف، با گرایش‌ها، باورها و اعتقادات گوناگون در آن زندگی می‌کنند. واژه زندگی در این فضا به اشتباه به کار نرفته است؛ زیرا این دنیا همراه و همگام با دنیای واقعی و گاهی بیشتر بر وجود آدمی و باورهایش اثر می‌گذارد. از خصوصیات بارز این فضا بی‌مکانی و بی‌زمانی آن است. عواملی مانند از بین رفتن فاصله مکانی و افزایش بی‌سابقه روابط آزاد، نامحدود و خارج از چارچوب و ضوابط انسان‌ها برای مبادله و مراوده با یکدیگر، فرآیند هویت‌یابی جمعی افراد را دگرگون کرده است.(پورنقدی، 1397: 98-87)

بی‌تردید، نظام آموزش و پرورش کشور هم که به شکلی اساسی در توسعه جامعه دانش آموزی نقش دارد، با این چالشها مخصوصا در دهه های اخیر دست به گریبان است. لذا ضروری است که چالش ها و آسیب های احتمالی شبکه های اجتماعی و فضاهای مجازی مورد بحث و آسیب شناسی قرار بگیرد و راه حل های لازم به مربیان و متصدیان امور تربیتی مدارس ارائه گردد.

2- پیشینه تحقیق
با در نظر گرفتن بحث های گروهی مجازی، به ويژه در نوع غير همزمان، نتايج پژوهش های متعددی مانند پژوهش جرج در سال 2006 که به بررسی رابطه فناوری و دین و چالش های پیش روی آن پرداخته بود، نشان داد که امکان هم افزایی میان دین و فناوری وجود دارد.

پژوهش گيلر و همکاران (2008) نشان داده اند که به دليل وجود زمان بیشتر برای تفکر، متربیان یا دانش آموزان می توانند موفق تر از بحث های گروهی حضوری عمل کرده و مهارت تفکر انتقادی را درخود تقویت نمایند. از طرف دیگر آنها در پژوهش خود نشان دادند که بهره مندی از فرصت تفکر انتقادی برای بررسی صحت عبارات و شبهات تربیتی و دینی توسط نوجوانان و جوانان بسیار ضروری و با اهمیت است.
کرم اللهی(1390) در مطالعه ای با عنوان اینترنت و دینداری به این نتیجه رسید که میزان پایبندی غیرکاربران به باورهای دینی بیشتر از کاربران است و میزان التزام کاربران اینترنت به اخلاق دینی بیشتر از غیرکاربران است.

کاظمیان(1391) در مقاله ای به بررسی چگونگی ارائه مباحث تربیتی از طریق رسانه های مجازی پرداخت. وی به این نتیجه رسید که چون مربی حضور فيزيکی ندارد و نمی تواند از زبان بدن خود برای برقراری تعامل استفاده کند؛ پس محتوای تربیتی که تدارک می بيند بايد به اندازه کافی برانگيزاننده باشد. در غير اين صورت متربيان محيط آموزشی را ترک خواهند کرد يا يادگيری عميق در آنها رخ نخواهد داد. از آنجا که هدف اوليه مربی ايجاد نياز و خلا و عدم تعادل در ساختار شناختی و عاطفی متربی نسبت به مسائل دينی است تا وی به دليل نياز طبيعی تعادل جويی در صدد رفع این نیاز برآید، بنابراين باید قادر به تدارک یک بسته تربیتی مناسب و برانگیزاننده برای ذهن متربیان خود باشد.

سراجی و همکاران(1392) در مطالعه ای به بررسی نقش آموزش مجازی در ابعاد تربیت دینی دانش آموزان پرداختند. آنها نشان دادند که یکی از نوآوری هایی که می تواند در زمینه تربیت دینی مورد توجه مربیان قرار بگیرد، استفاده از فضاهای مجازی و رسانه های اطلاع رسانی جدید است که به طراحان و برنامه ریزان آموزشی و تربیتی این امکان را خواهد داد تا برای مخاطبان مختلف در مقاطع مختلف سنی و تحصیلی، دوره های آموزشی و تربیتی را با کیفیت بهتری ارائه نمایند.

مقدم و همکاران(1392) در پژوهشی به این نتیجه دست یافتند که در مباحث تربیت مجازی، بحث زمانی شروع می شود که داوطلبان اول درک خود را از مسئله ای بيان می کنند. در خلال مطرح کردن ايده ها، افراد گاهی با شيوه های جديد حل مسئله رو به رو می شوند و به آنچه که خود مطرح کرده اند، فکر می کنند. بنابراين، سطح جديدی از درک يک موضوع را بازسازی و توليد می کنند که اين فرآيند به بحث در مورد چشم اندازهای متفاوت مانند مطلبی که درک منحصر به فردی از مسئله را نشان می دهد، منجر می شود که آنها قبل از شروع آن بحث داشتند.

دستجردی(1393) در مطالعه ای به بررسی نقش شبکه های سایبری بر هویت فرهنگی دانشجویان دانشگاه اصفهان پرداخت. نتایج حاکی از آن بود که بین میزان، انگیزه و اهداف استفاده از شبکه های سایبری و هویت فرهنگی دانشجویان رابطه معناداری وجود دارد و مهمترین اهداف استفاده از شبکه های سایبری، اهداف اجتماعی، ارتباطی، فردی و فرهنگی بوده است.

پورعلی و بهمنی(1394) در مطالعه ای به بررسی بحث تعلیم و تربیت از طریق فضای مجازی پرداختند. آنها به این نتیجه رسیدند که فناوری همیشه مثل یک شمشیر دو لبه است. تحقیقات آنها نشان می دهد که جذابیت ها و امکاناتی که فناوری های نوین در اختیار طیف گسترده کاربران قرار می دهند، بسیاری از مقاومت های اولیه را در هم می شکند و چالش های بزرگی در حوزه های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی پیش روی دولت و نهادهای دولتی قرار می دهد. در چنین عرصه ای اگر برای اطلاعات طرح و نقشه جامعی وجود نداشته باشد و به کارگیری آن منطبق با اهداف معین و هوشمندانه نباشد، خطرات زیادی جوامع و فرهنگ بشری را تهدید می کند. لذا، یک معلم و مربی در نظام جدید آموزش و پرورش در مقام یاور بالندگی انسان، ایفای نقش می کند نه انتقال دهنده اطلاعات. با ظهور فناوری های جدید، حرفه تدریس از تأکید بر معلم محوری و آموزش مبتنی بر سخنرانی به فراگیر محوری و محیط های یادگیری تعاملی تغییر یافته است و معلم باید روش های تفکر دینی را که اغلب توسط فناوری در اختیار او قرار می گیرد، مد نظر قرار دهد. بر اساس نظریه کنترل اجتماعی، عاملی که باعث جلوگیری از رفتارهای انحرافی نوجوانان و جوانان می شود، پیوند اجتماعی است.

سعادت(1394) در مقاله ای به بررسی نقش فضای مجازی در تربيت اسلامی نوجوانان دبيرستانی پرداخت. این مطالعه به دنبال بررسی مفهوم‌ شناسی فضای مجازی و استفاده از آن در ابعاد تربیتی – اسلامی در نظام آموزش‌و پرورش کشورمان ایران بود. نتایج این مطالعه نشان داد که تلقی انسان از جنبه‌های فرهنگی و آموزشی فن‌آوری، باعث ایجاد مؤلفه‌های كاركردی در حیات آموزشی و برنامه‌ریزی صحیح برای استفاده بهینه از آن خواهد شد. در نتیجه، فن‌آوری فضای مجازی نه ‌تنها به‌عنوان یك سخت‌ افزار بلكه به‌عنوان یك نرم افزار عمل كرده و عمق اثرگذاری آن افزون خواهد شد. حفظ و احیای اعتقادات و تربیت اسلامی نیاز به تبلیغ و اطلاع ‌رسانی دارد كه می‌توان از این فن‌آوری كمال بهره را برد. از طرفی فرهنگ ‌سازی برای رویارویی و بهره‌وری بیشتر از فن‌آوری‌های نوین را باید رأس برنامه‌های آموزش ‌و پرورش قرار داد و فرهنگ درست استفاده كردن از امكانات فضای مجازی را به نوجوان و كودكان آموزش داد.

فرید و دیگران(1394) در مقاله ای به بررسی چالش ها و فرصت های فضای مجازی در عرصه تعلیم تربیت پرداختند. آنها به این نتیجه رسیدند که فضاهای مجازی نقش بسیار تعیین کنندهای عرصه های اجتماعی بر عهده دارند به همین دلیل امروزه مدیریت دانش و اطلاعات نیازمند یک سری تغییرات در تکنولوژیهاست به طوری که باید به سمتی حرکت کنیم که در حداقل زمان بتوانیم حداکثر اطلاعات را به افراد ارایه دهیم. برای حرکت به این سمت نیازمند بازنگری جدی در حوزه نرم افزار، سخت افزار و تکنولوژی های جدید هستیم که در این بین، توجه به این نکته ها نیز حائز اهمیت است و از آنها نیز نباید غافل شد. تکنولوژی های جدید مانند فضای مجازی هم فرصت هستند و هم تهدید و چنانچه قبل از ورود این تکنولوژی ها نحوه درست استفاده از آن را یاد بگیریم، تبعات منفی آن نیز کمتر خواهد شد.

علیشیری و موسوی زاده(1395) در یک مقاله به بررسی فرصت ها و چالش های فضای مجازی در حیطه نظام تعلیم و تربیت پرداختند. به اعتقاد آنها در حال حاضر جامعه اسلامی از جامعه سنتی به سوی جامعه الکترونیک در حال حرکت است و آموزش و پرورش به عنوان یک ارگان مهم جامعه اسلامی، برای مواجهه با این فرآیند اجتماعی، سیاسی و فرهنگی وظایف مهمی را به عهده دارد، تا بتواند فرهنگ قومی و مذهبی خود را حفظ نماید. در این زمینه بهره مندی از فضاهای مجازی نیز، مبتنی بر میزان بصیرتی است که در یادگیرنده وجود دارد. تمام هم و غم معلم، خانه و مدرسه باید این باشد که سه توانایی اساسی (فهم، نقد و توان تصمیم گیری) در یادگیرنده شکل بگیرد.

این همان بصیرت است که باید هدف تعلیم و تربیت باشد. آنها در این پژوهش با مطالعه عمیق بر منابع معتبر و متعدد در مورد چالش های فضاهای مجازی مواردی مانند از هم پاشیدگی خانوادگی، پخش عکس های برهنه و سوء استفاده جنسی از بچه ها، عدم کنترل های پدر و مادر، اعتیاد اینترنتی، حیا زدایی و نقض احکام شرعی، عشق ورزی، گره خوردن دنیای مجازی به واقعیت، هویت دیجیتالی، الگوی عمومی ظهور خود برای کودکان، فرهنگ بی حجابی، اتلاف وقت کودکان و نوجوانان، رفتارهای زود رس جنسی در کودکان و نوجوانان، اعتیاد به مواد مخدر در کودکان و نوجوانان و چاقی کودکان و نوجوانان را تبیین نمودند. در مورد فرصت ها نیز مواردی مانند اخبار و اطلاع رسانی، آموزش و دانشگاه و کتابخانه مجازی، وبلاگ ها، امر پژوهش، مقابله با تهدیدات فرهنگی، دسترسی به فناوری اطلاعات، نقش کارآفرینی در خانواده، تولید محتوای دینی وحضور متخصصان دینی و توسعه فرهنگ قرآنی بررسی شد.

پور آقا(1397) در مقاله ای به بررسی از دیدگاه فلسفی در مورد نقش فضای مجازی در تعلیم و تربیت پرداخت. وی در رابطه با بحث تعلیم و تربیت سه دیدگاه مدرنیسم،  انتقادی و پست مدرنیسم را از سوی نظربه پردازان این حوزه مطرح کرد. وی چنین اذعان می کند که مواجهه ابزار گرایانه یا تقدیر گرایانه به فناوری اطلاعات در نظام تعلیم و تربیت نیاز به تفسیری مجدد از فناوری و بکارگیری آن را ضروری می سازد.

سلیمی و پارسا(1397) در مطالعه ای به بررسی فضای مجازی و نقش تربیتی آن در اسناد بالادستی پرداختند. در این زمینه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، نقشه جامع علمی کشور، قانون برنامه چهارم، پنجم و ششم توسعه کشور مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از آن بود که در برنامه ششم توسعه کشور به توسعه محتوای فضای مجازی، حضور موثر و هدفمند در تعاملات بین المللی فضای مجازی و حضور موثر نهادهای فرهنگی در فضاهای مجازی اشاره شده است.

صادق زاده قمصری(1397) در مقاله ای به بررسی، تبیین و نقد سه رویکرد تربیتی رایج به فضای مجازی بر اساس فلسفه تربیت در نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران پرداخت. نتایج نشان داد که با وجود لزوم اتخاذ روش های پیشگیرانه از آسیب های فضای مجازی و نیز تلاش برای سالم سازی فضای سایبری در دسترس نوجوانان و جوانان باید از این رویکردها به عنوان تدبیری لازم ولی موقت و متناسب با مراحل رشد و تربیت نوجوانان عبور کرده و با توسعه رویکرد سواد سایبری و بازسازی مفهومی آن با الهام از آموزه های اسلامی به سمت زمینه سازی تربیتی جهت کسب شایستگی های لازم توسط متربیان برای درک و اصلاح پیوسته موقعیت خود و دیگران در فضای سایبری بر اساس نظام معیار اسلامی حرکت نمائیم.

کاظمی(1397) در مقاله ای به بررسی تاثیر فضای مجازی و تحقق هدف تربیتی خویشتن داری پرداخت. وی در این تحقیق از خویشتن داری به عنوان حکومت عقل بر فرد یاد نمود و چنین نتیجه گرفت که فضای مجازی و شبکه های اجتماعی امکان تجربه نمودن را افزایش داده اند و تاثیر یک طرفه و مستبدانه نظام تربیتی و رسانه های سنتی کم رنگ شده است. تربیت رسمی می تواند از این موهبت، آگاهانه بهره برداری نماید و امکان خود شکوفائی دانش آموزان را از طریق تقویت فردیت و خویشتن داری افزایش دهد.

فرخی نژاد(1397) در پژوهشی به مطالعه در مورد تاثیر فضای مجازی بر ارتقای تعلیم و تربیت دانش آموزان پرداخت. نتایج وی نشان داد که سیاست های آموزش و پرورش در قبال آموزش مفاهیم تربیتی و ارزشی از طریق فضاهای مجازی باید متناسب با نیاز فرد و جامعه باشد و در این رابطه، فناوری ابزار مناسبی برای ظهور خلاقیت و بهره وری در راستای نیل به این هدف بزرگ است.

عارفی فر(1397) در مقاله ای به بررسی چیستی و چگونگی محتوای تربیتی در فضای مجازی در دیدگاه اسلامی ، مدرنیسم و پست مدرنیسم پرداخت. وی چنین نتیجه گرفت که چگونگی محتوای تربیتی با تغییر روش های تدریس به صورتی که فقط به کاربرد فنی فناوری تاکید نشود و شیوه برخورد با فناوری که یکی از مصادیق آن فضای مجازی است، آموزش داده شود، از راه های پرورش تفکر انتقادی است.

کردلو و مرادی(1397) در مقاله ای به بررسی نمود شناسی تفسیری فرصت ها و چالش های فضای مجازی بر باور افراد نسبت به اخلاقیات پرداختند. آنها در قسمت نتایج به مواردی مانند تهدید بنیان خانواده، کمرنگ شدن اعتقادات دینی، هرزه نگاری، تهاجم فرهنگی، نقض حریم خصوصی، ترویج مد گرایی، رواج مصرف گرایی ، بد حجابی و عادی سازی روابط نامشروع به عنوان چالش های اصلی فضای مجازی در امور تربیتی اشاره نمودند.

کرامتی(2019) در مقاله ای به بررسی تهدیدها و فرصت های تربیت مجازی پرداخت. نتایج وی نشان داد که امکان تحقق سه اصل از اصول تربیت دینی یعنی پرورش تفکر و تعقل، عزت نفس و آزادگی در فضای مجازی برای متربیان و دانش آموزان مقاطع مختلف وجود دارد.

مصباحی(1399) در مقاله ای به بررسی مسائل تربیت دینی در فضای مجازی و نحوه مواجهه با آن پرداخت. از نظر وی تربیت دینی به عنوان یکی از رویکردها به تربیت، در مواجهه با فضای مجازی به عنوان یکی از بسترهای تحقق این رهیافت با مسائلی مواجه است که هدف این پژوهش، پرداختن به آن بود. دستیابی به این هدف از طریق تبیین مبانی نظری موضوع پژوهش و تحلیل استلزامات آن صورت گرفت. در این پژوهش به مبحث آشنایی با محکمات و متشابهات در تربیت دینی و بایسته های فضای مجازی که در دو محور ضرورت درک خدای همه جا حاضر و  وجود اخلاق نظارتی می گنجند، پرداخته شده است. یافته های وی حاکی از آن است که میان عناصر تربیت دینی و ویژگی های فضای مجازی تناظری برقرار است که در برخی موارد به تحقق تربیت دینی مطلوب یاری می رساند و در مواردی نیز به عنوان مانع عمل می کند. تحلیل این تناظر علاوه بر اینکه به شناخت عوامل و موانع تربیت دینی یاری می رساند، راهکار مواجهه با مسائل تربیت دینی در فضای مجازی را نشان می دهد.

قاسمی(1399) در مقاله ای به بررسی فرصت‌ها و چالش ‌هاي هويت ديني ميان جوانان ايراني تحت تاثیر فضای مجازی پرداخت. وی چنین اذعان کرد که هويت ديني در زندگي هر فردي نقش بسيار مهمي دارد كه امروزه با گسترش فناوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي به ويژه ظهور پديده‌اي به نام فضاي مجازي، دچار تحولاتي شده است. هويت، به معني كيستي است؛ عامل اساسي در هويت‌هاي اجتماعي، ارتباط رو

در روي انسان‌ها با يكديگر در محيطي اجتماعي است؛ اما هويت در فضاي مجازي به گونه ديگر تعريف مي‌شود؛ فضاي مجازي به ويژه شبكه ‌هاي اجتماعي مثل فيس ‌بوك و استفاده روزافزون جمعيت جوان ايراني از اين شبكه‌ها، هم براي مسئولان و هم براي مردم ايران به دغدغه تبديل شده است. نتايج اين بررسي‌ها و  يافته‌ها نشان داد كه هرچه وسعت حضور جوانان ايراني در فضاي مجازي بيشتر باشد، سطح هويت ديني آنان تضعيف مي‌شود كه به نوعي با فرضيه اين مقاله ارتباط دارد.

رحمانی میمند(1400) در مقاله ای به بررسی فرصت ها و تهدیدهای تربیتی فضاهای مجازی پرداخت. وی در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که فضای مجازی باعث قالبی شدن بیش از حد مباحث تعلیم و تربیت شده و با دانش‌آموز به‌ مثابه فرد واحد و یگانه برخورد می‌کند و در نظام رایانه  مبتنی بر هدف ‌های از پیش تعیین ‌شده، این طرز برخورد را فراموش می کند. نقادانی که از این منظر به موضوع نگاه می‌کنند، بر این اعتقادند که تعلیم ‌و‌ تربیت پیش از آن سخت تحت ‌تأثیر فرایند جهانی ‌شدن و از دست دادن تنوع و فردیت بوده است تا دانش‌آموزان بتوانند در رقابت جهانی شرکت کنند و رایانه این روند و مرکزیت بخشیدن به فرآیند قالبی‌کردن تعلیم‌ و‌ تربیت را تسریع می‌کند.

 

3- نتیجه گیری

در دهه های اخیر، استفاده از فضای مجازی و امکاناتی که اینترنت در اختیار افراد قرار می دهد، در تمام ابعاد زندگی انسان نفوذ یافته است که یکی از این ابعاد، حوزه دین و تربیت دینی است. با توجه به این که آموزش شایسته مفاهیم و ارزش های دینی- به عنوان سنگ بنای جامعه- مستلزم توجه به کیفیت آموزش های دینی است، باید به فرصت ها و تهدیدهای بالقوه ای توجه نمود که آموزش دینی در فضای

مجازی می تواند به همراه داشته باشد. به بیان دیگر، هر چند استفاده از فضای مجازی می تواند فرصت های آموزشی مناسبی را در تربیت دینی متربیان به همراه داشته باشد،؛ اما ماهیت این فضای آموزشی به نحوی است که تهدیدهایی را نیز در این زمینه ایجاد خواهد نمود که عدم توجه به آنها می تواند صدمات جبران ناپذیری به متربیان(به طور ویژه قشر دانش آموز) و جامعه وارد کند.

با توجه به تهديددها و پيامدهای شبکه های اجتماعي  و مجازی از قبيل برقراری ارتباطات نامشروع، افزايش خيانت زوجين، اغفال و فريب، جعل هويت، فرصت سوزی، اعتياد الکترونيک، مدگرايي و مواردی از این قبیل، ميزان استفاده و نوع كاربری شبکه های اجتماعي مجازی ممکن است بر هنجارهای اجتماعي و به تبع آن، نظم و امنيت جامعه تأثير بگذارد و بر شخصيت و هويت دانشجويان و دانش آموزان در زمينه های گوناگون، از جمله رفتارهای فردی ، اجتماعي ، اخلاقی و تربیتی ايشان اثرگذار باشد.

تأثیر جریان نیرومند جهانی‌شدن و جامعه اطلاعاتی و فناوری اطلاعات بر تحولات حال و آینده جوامع انکارناپذیر است. به‌ خصوص تأثیر فناوری اطلاعات و نیروهای مؤثر آن به تدریج و با گذشت زمان به جهت‌گیری‌ها، هدف‌ها و ساختار نظام ‌های آموزشی، فرایند تدریس و یادگیری، تغییر نقش معلم و یادگیرنده، و ساختاربندی برنامه‌ریزی آموزشی و درسی اثرهای گسترده و دامنه‌داری خواهد داشت. اما برای اینکه جوامع  بتوانند زمینه و بستر لازم را برای ورود این فناوری‌ها و تحولات ناشی از آنها، و همچنین استفاده از آنها را به وجود آورند، به تغییرات ساختاری و برداشتن موانع از سر راه خود نیاز دارند. از طرف دیگر،  با شناخت ویژگی‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات و فرصت‌ها و چالش‌های آن می‌توانند

می‌توانند آگاهانه از فرصت‌های ایجاد شده برای پیشبرد اهداف آموزشی و تربیتی خود بهره بگیرند و با چالش‌های پیش رو به‌ صورت منطقی برخورد نمایند.

توسعه روزافزون نقش و تأثیر فن‌آوری‌های نوین به ویژه استفاده از فضای مجازی به عنوان یکی از پدیده‌های نوظهور در ابعاد گوناگون زندگی انسان، از واقعیت‌های غیرقابل انکار جامعه امروز است. آموزش و پرورش نیز به عنوان بزرگ ‌ترین دستگاه متولی تعلیم و تربیت رسمی و عمومی کشور، از دایره این تأثیرپذیری خارج نیست. رشد شتابان استفاده از فضای مجازی در برنامه‌های آموزشی و تربیتی رسمی آموزش و پرورش و استقبال معنادار اولیاء و دانش‌ آموزان از این ابزار جادویی را در جای جای کشور می‌توان مشاهده کرد. نتایج مقاله حاضر نشان داد که بدون شک، فضای مجازی نیز همانند سایر فناوری‌های وارداتی، در کنار فرصت‌هایی که برای شتاب بخشیدن به سرعت پیشرفت علمی جوامع بشری ایجاد می‌کند، تهدیدها و چالش‌هایی را نیز به دنبال دارد. لذا، جامعه اسلامی و اندیشمندان مسلمان به تبعیت از رهنمودهای قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) وظیفه دارند از یک سو پیشتاز بهره ‌مندی از یافته ‌های علمی باشند و از سوی دیگر، مانع ورود آسیب ‌های مهلک به درون جامعه اسلامی شوند. با توجه به رویکرد اسلامی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، فلسفه، اهداف، راه‌کارها و برنامه‌های تحولی آموزش و پرورش باید بر مبانی وحیانی مبتنی باشند.

4- ارائه پیشنهاد

4-1- برای آموزش مفاهیم تربیتی و دینی از طریق فضای مجازی به دانش آموزان می توان آنها را گروه بندی نمود تا هر گروه با تعامل، بحث و نقد دیدگاه های اعضاء خویش به عقلانی نمودن موضع خود در مورد آن مطلب دینی و ارزشی کمک شایانی نمایند.

4-2- پیشنهاد می شود در راستای تخصصی سازی گروه ها و کانال های مختلف مجازی گام برداشته شود و از این طریق محتوایی غنی تر و قابل اعتماد در اختیار علاقمندان حوزه تعلیم و تربیت قرار گیرد.

4-3- اندیشمندان و صاحب‌نظران حوزه‌ های علمیه و دانشگاه‌ها باید با استفاده از معارف عظیم قرآن و اهل بیت (ع)، دانش و روش‌های مورد نیاز را تولید و در اختیار مراکز آموزشی و تربیتی قرار دهند.

4-4- بر اساس نتايج مقاله، پيشنهاد مي شود در شبکه های اجتماعي مجازی با الگوسازی و ارائه مدل اخلاق كاربری مطابق با فرهنگ، آداب و هنجارهای اخلاقی و اجتماعي جامعه ايراني و اسلامی نسبت به كاهش پيامدهای اخلاقی دانشجویان و دانش آموزان در فضای مجازی اقدام شود.

4-5- اطلاع رساني و آموزش دادن به دانش آموزان و دانشجويان، درخصوص تهديدهای موجود در شبکه های اجتماعي مجازی و تقويت نقاط قوت و بهره مندی از فرصت های مختلف آن و تقويت فرصت های شبکه های اجتماعي مجازی از قبيل توسعه آموزش مجازی، ترويج فرهنگ و آداب و رسوم اقوام مختلف، ممکن است به طور مناسبي كارايي داشته باشد.

فهرست منابع و مآخذ

الف- منابع فارسی

1- احمدوند، کبری و دیگران(1397)، فرصت ها و چالش های فضای مجازی در عرصه تعلیم تربیت، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، صص 14-1.

2- پور آقا، مریم(1397)، تاملات فلسفی در باب واقعیت و فضای مجازی در تعلیم و تربیت، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 10-1.

3- پورعلی، زهرا و  بهمنی، زهرا(1394)، فضای مجازی و تعلیم و تربیت؛ تهدیدها و فرصت ها،  کنفرانس سراسری دانش و فناوری  علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و روانشناسی ایران، صص 12-1.

4- پورنقدی، علیرضا(1397)، فرصتها و تهديدهاي امنيت در شبكه هاي اجتماعي مجازي براي دانشجويان، فصلنامه پژوهش های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، سال هفتم، شماره بیست و یکم، صص 98-87.

5- ثقفی، کامیار(1391)، فضای مجازی؛ فرصت یا تهدیدی برای خانواده، مجله پاسدار اسلام، شماره سیصد و شصت و هفت، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، صص 5-1.

6- جرج، سوزان (2006)، دین و تکنولوژی در قرن یازدهم ، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

7- چشک، شهرام و دیگران(1396)، فرصت ها و چالش های فضای مجازی در تربیت دینی، کنفرانس ملی پژوهش های نوین در مدیریت اقتصاد و علوم انسانی، صص 8-1.

8- داوودیان، ام لیلا و دیگران(1399)، مقایسه تطبیقی مولفه های تربیت شهروندی در فضای مجازی و حقیقی با نگاهی بر فرصت ها و تهدیدها، فصلنامه علمی اندیشه های نوین تربیتی، دوره شانزدهم، شماره چهارم، صص 216-183.

9- دستجردی، نگین(1393)، بررسی نقش شبکه های سایبری بر هویت فرهنگی دانشجویان دانشگاه اصفهان، نشریه جامعه شناسی کاربردی، سال بیست و پنجم، شماره دوم، صص 170-159.

10- رام، سمیه(1389)، فرصتها و تهدیدهاي آموزش مجازي از منظر اهداف تعلیم و تربیت اسلامی، چهارمین کنفرانس ملی مدیریت تکنولوژي ایران، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، صص 12-1.

11- رحمانی میمند، مجتبی(1400)، آموزش مجازی؛ فرصت یا تهدید، تهران: نشریه برنامه درسی و آموزش علوم اجتماعی، انتشارات سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، ص 18.

12- سراجی، فرهاد. حسينی، حميد و سرو دلير، عبدالرحیم (1392 )، تعیین ملاک های سنجش اثر بخشی دوره های آموزش مجازی حوزوی. نظريه و عمل در برنامه درسی. دوره اول ، شماره اول، صص 100-73.

13- سعادت، مهرناز(1394)، نقش فضای مجازی در تربیت اسلامی نوجوانان دبیرستانی، نشریه پژوهش های معنوی( با نگاهی به معنویت گرایی جدید تربیت دینی و سبک زندگی اسلامی)، ص1.

14- سلیمی، سمانه و پارسا، عبدالله(1397)، فضای مجازی و نقش تربیتی آن در اسناد بالادستی، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 13-1.

15- صادق زاده قمصری، علیرضا(1397)، تبیین و نقد سه رویکرد تربیتی رایج به فضای مجازی بر اساس فلسفه تربیت در جمهوری اسلامی ایران، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 11-1.

16- عارفی فر، الناز(1397)، تبیین چیستی و چگونگی محتوای تربیتی در فضای مجازی در دیدگاه اسلامی، مدرنیسم و پست مدرنیسم، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 19-1.

17- علیشیری، سعید و موسوی زاده، احترام سادات(1395)، فضای مجازی و نظام تعلیم و تربیت؛ فرصت ها و چالش ها، دومین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی ایران، صص 10-1.

18- فرخی نژاد، پریسا(1397)، تاثیر فضای مجازی بر ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 11-1.

19- فرید، سهیل و دیگران(1394)، بررسی چالش ها و فرصت های فضای مجازی در عرصه تعلیم تربیت، دومین کنفرانس بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی، مشهد، صص 22-1.

20- قاسمی، مرضیه(1399)، فضاي مجازي؛ فرصت‌ها و چالش‌هاي هويت ديني ميان جوانان ايراني، فصلنامه دین و رسانه، شماره های دهم و یازدهم، زیر نظر اداره کل پژوهش های اسلامی رسانه، صص 13-1.

21- كاشاني، م (1384)، نقش نهادهای آموزشي در برقراری، نظارت و حفظ امنيت ملي، مجموعه مقالات همايش امنيت اجتماعي، تهران: انتشارات آسایش، جلد سوم، شماره اول، صص 126.

22- کاظمی، یحیی(1397)، فضای مجازی و تحقق هدف تربیتی خویشتن داری، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 10-1.

23- کاظميان، زيبا (1391 )، راهبردهای بنیادی تبلیغات در تعلیم آموزه های دینی و تربیت اسلامی، تربيت اسلامی، دوره هفتم، شماره چهاردهم، صص 140-123.

24- کردلو، محسن و مرادی، امیر(1397)، نمودشناسی تفسیری فرصت ها و چالش های فضای مجازی بر باور افراد نسبت به اخلاقیات، نهمین همایش انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 17-1.

25- کرم اللهی، نعمت الله(1390)، اینترنت و دینداری، قم: انتشارات بوستان کتاب.

26- مصباحی، پرستو(1399)، بررسی مسائل تربیت دینی در فضای مجازی و نحوه مواجهه با آن، فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال بیست و هشتم، شماره چهل و هشتم، صص 108-87.

27- مقدم، عليرضا (1392)، آموزش در فضای مجازی: پنجره ای میان رشته ای برای تولید دانش،. مطالعات ميان رشته ای در علوم انسانی، دوره پنجم، شماره چهارم، صص159-135.

ب- منابع لاتین

28- Guiller J. Durndell A. and A. Ross, Peer Interaction and Critical Thinking: Face-to-Face or Online Discussion? Learning and Instruction, 2008, 18(2): 187-200.

 

29- Keramaty, Ensi, Religious education in cyberspace: opportunities and threats, pure life Journal, Volume 6, Issue 17, spring 2019, pp: 33-54.

Abstract

With the development of cyberspace and the greater influence of families for various reasons from virtual and social networks, the Islamic way of life and education has also been disrupted and is facing many challenges. Cyberspace can fundamentally change people’s lifestyles and thoughts and ideas. New technologies such as cyberspace are both opportunities and threats, and if we learn how to use them properly before the arrival of these technologies, the negative consequences will be less. In fact, cyberspace is an opportunity, but how it is used is much debated, and while virtual education, cost reduction, speed and unification of information and other facilities are among its

advantages, but still The proper use of cyberspace and its opportunities and challenges has not been cultured. Therefore, in this article, we have tried to study and analyze the role of cyberspace in educational systems and to analyze the opportunities and challenges that exist in this regard.

Keywords: opportunity, threat, training, cyberspace

کلمات کلیدی: فرصت، تهدید، تربیت، فضای مجازی

فرحناز ایگدری 1 290x300 - فرصت‌ها و تهدیدهای تربیتی در فضای مجازیپژوهشگر: فرحناز ایگدری (فعال فرهنگی و اجتماعی)
مدیر دبیرستان کمک جعفربای مقطع متوسطه اول

 

 

 

 

اشتراک گذاری :
اشتراک گذاری :

در تلگرام

کانال ما را دنبال کنید

در اینستاگرام

صفحه ما را دنبال کنید

مطالب مرتبط

نظرات کاربران

نظر شما چیست ؟

* پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد، منتشر نخواهد شد.
* پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد، منتشر نخواهد شد.
* انعکاس نظر مخاطبین، به منزله تایید آنها از سوی ترکمن نیوز نیست و صرفاً به منظور احترام به نظر کاربران صورت می گیرد.

*

*
*

Most popular crypto channel
بالا
ترکمن نیوز