photo ۲۰۱۹ ۰۷ ۱۵ ۲۲ ۴۹ ۳۵ 300x270 - نگاهی به پيشينه‌‌ی زبان تركمنی (بخش اول)تورکمن نیوز-دکتر حسین محمدزاده صدیق: تركمن‌پژوهی در سال‌های پيش از انقلاب بسياری سطحی، غير علمی، تنگ‌نظرانه و مُضحك بود كه در راستاي سياست كلان رژيم وابسته، در اجرای همسان‌سازی ملّی و استحاله‌ی قومي و اليناسيون فرهنگی پيش می رفت.
به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی ترکمن‌؛ براساس اين نگرش، تئوری پردازان انسان‌شناسي به دنبال تئوری های تاريخ نگر «هايدگر» آلمانی معتقد به انقطاع گذشته از حال بودند، مبنی بر اين‌كه تركمن دارای گذشته‌ی ناخوشايندی است و بايد از آن منفكّ شود و با «فرهنگ پذيری مدرن»، خود را به تمدن بزرگ وصل كند.
اما پس از انقلاب و در سايه‌ی نگرش معنوی نظام مقدس جمهوری اسلامی ايران به مسأله‌ی فرهنگ‌های انسانی و در راستای اهداف جهانی و ملّی نظام، امروزه جوانان تركمن رويكرد عظيمی به گذشته‌ی سرشار از فضيلت‌های خود دارند و به خلاف نظريه‌ی هايدگر، گذشته را منقطع نه، بلكه «جاری در حال» می دانند و هم از اين روی به آموزش ظرايف و دقايق زبان خود روی آورده‌اند.

اين خيزش فرهنگی مقدس پيشتاز است و با اخذ قوّت و الهام از انقلاب، می رود كه زمينه‌های تدريس «زبان و ادبيات تركمنی» در دانشگاه‌‌ها را فراهم سازد.
برای مدد رسانيدن به اين خيزش مقدس و در استقبال از اقدام گروه انسان‌شناسی دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، من سعی می كنم در اين فرصت اندک، نگاهی گذرا به تاريخ زبان، ادبيات و فولكلور تركمن بيندازم.
زبان تركی غربی شاخه‌ای پربار از ترکی مادر به شمار می رود كه دارای ۳ گويش معروف تاريخی: ۱٫تركمنی، ۲٫ آذربايجانی، ۳٫ عثمانی يا استانبولی است.

در ميان اين سه، تركمنی دارای ويژگی های نيرومند و گسترده‌ای است كه آن را از ديگر گويش‌های خويشاوند خود جدا می كند. اين ويژگس ها، هم در ساخت آوایی(Fonologi) و هم در ساختار لغوی(Morphologi) بروز كرده است، ولی وجوه افتراق نحوی با دو گويش خويشاوند ديگر ندارد.
از اين‌رو در سخن از تاريخ زبان و ادبيات تركمن، به گستره‌ی وسيعی با عنوان دوره‌ی مشترک و همسان(Common Period) بايد نظر انداخت كه حكايت از وحدت فرهنگی (Cultural Unity) و وحدت تمدنی(Civilization Unity) اقوام تركی زبان دارد كه نمادهای آن هم در ادبيات مكتوب و هم در مواد ادبيات شفاهی و فولكلور تركمن به چشم می خورد. گويش تركمنی امروزه به لحاظ ويژگی های فونولوژيک، يكی از كهن‌ترين و اصيل‌ترين اسناد تركی باستان و سومری به شمار می رود.

در تركمنی اكثر واكه‌ها دو صورت كشيده و كوتاه دارند و اين حالت مانع تحقق قانون هماهنگی آوایی نيست.

آواک های «س/ز» نيز صدای خاص تركمنی دارند و نون غنه (ng) كه ويژگی تركی باستان است، هنوز در تركمنی حفظ شده است و نيز آواک قريب به مخرج q و g در ميان گويش‌های تركی فقط در تركمنی رايج است.
فرجامين نمونه‌های مكتوب دوره‌ی باستانی مشترک تركمنی ۵۳ كتيبه و يادمان معروف به يادمان‌های تركی باستان است كه تاكنون سه يادمان از آن ميان، با برگردان فارسی و آوانگاری و دستور زبان توصيفی آن به زبان فارسي منتشر شده است. اين سه يادمان با الفبای كهن تركمنی معروف به «الفبای تركی باستان» نقر و حكّ شده‌اند و ويژگی های آوایی امروزين تركمنی در آنها مشهود است و به گفته‌ی مرحوم پرفسور ارگين: «به همين اعتبار، می توان آنها را از فرهنگ عمومی تركی منفك كرد و به فرهنگ خاص تركمنی وابسته ساخت.»

 

منبع: پژوهشکده تاریخ و ادبیات

انتشار دهنده : Besya
دسته بندی اصلی :
تاریخ و زمان خبر

۱۱:۲۰

۲۵ تیر ۱۳۹۸

چاپ
تلگرام
اینستاگرام
گوگل پلاس
فیسبوک
توئیتر
فونت بزرگ
فونت کوچک