علیرضا بهشتی از «ایرانیت» و «ایران دوستی» می گوید

علیرضا بهشتی1 300x200 - نقطه قوت ایران؛ پرهیز از ناسیونالیسم افراطی/ایرانیان آریایی نیستندگفتگو: فرناز حسنعلی زاده مرجان طباطبایی
میهن دوستی(patriotism) یک حس غریزی در عموم انسان هاست که در هر دوره تاریخ و هر محدوده جغرافیایی وجود داشته و تنها مختص ایران نیست؛ اما قطعا از زمان تا زمان دیگر یا موقعیت های جغرافیایی مختلف شباهت ها و تفاوت هایی دارد. اینکه میهن دوستی ایرانیان با بقیه ملت ها چه تفاوتی دارد؟ چرا ایرانیان هیچ گاه دچار ناسیونالیسم افراطی نشدند؟ چرا ایرانیان خارج از کشور از یکدیگر فاصله می گیرند، پرسش های مهمی است که با علیرضا بهشتی سیاستمدار و استاد دانشگاه درمیان گذاشتیم. او در گفت و گو با «ایران ماه» ابتدا دو مفهوم «هویت فرهنگی» و «هویت ملی» و تفاوت این دو را مورد اشاره قرار داده و با تاکید بر اینکه «ملیت پدیده جدیدی است» قدمت تلاش ها برای تعریف ملیت را دوران مشروطه می داند.

ایرانیان آریایی نیستند

بهشتی «خداباوری» و «ایرانیت» را دو مولفه قدیمی هویت ایرانیان می داند که در دوره جدید دو مولفه دیگر یعنی «سنت» و «مدرنیته» هم به آن اضافه شده است و زمانی هویت ما یکپارچه می شود که این ۴ مولفه در توازن باشد. او با تاکید بر اینکه«پلورالیسم درون هویت ایرانی را به هیچ وجه نباید نادیده گرفت» تاکید دارد:«با این همه باید توجه داشته باشیم که احترام به هویت متمایز ایرانی مان به جایی نرسد که ما بخواهیم خودمان را از منطقه ای که در آن هستیم و پیوندهایی که در حوزه تمدنی و فرهنگی ما قرار دارد، محروم کنیم و به جای آن پیوندهایی را به وجود بیاوریم که عملا پذیرفته نیست. زمانی تلاش بسیار زیادی شد برای اینکه گفته شود ما آریایی هستیم و چون کسانی که در آلمان هستند هم آریایی هستند، بنابراین همه از یک نژادیم. اصل این مساله به لحاظ علمی و ژنتیکی زیر سوال رفته است. ثانیا آنها فقط سوءاستفاده کردند و ماهیچ گاه به عنوان ملتی که منشا آریایی دارد پذیرفته نشدیم. ما از طرف دیگر خودمان را از کل میراث پس از اسلام محروم کردیم که این خطر بسیار بزرگی است.»

داستان خانواده آقای هاشمی در یک سپهر فارسی و شیعی بود

بهشتی با تاکید بر اینکه «باید تلاش کنیم قومیت ها و خرده فرهنگ های مختلف کشور، نقطه اشتراک مان یعنی«ایرانی بودن» را لمس کنند.» به داستان خانواده آقای هاشمی در کتاب اجتماعی ابتدایی اشاره می کند و می گوید: «تنوع قومیت ها، مذاهب و ادیان اصلا در این داستان دیده نمی شد. یعنی داستان کاملا در یک سپهر شیعی- فارس رخ می داد. این درحالی بود که خانواده آقای هاشمی از مراکزی عبور می کردند که تنوع فرهنگی و دینی داشت. همیشه این سوال برای من مطرح بود که یک دانش آموز کرد، دانش آموز بلوچ، دانش آموز عرب، دانش آموز ترکمن و… چقدر این داستان را نشان دهنده وضعیت خود می دید و چه میزان با آن ارتباط برقرار می کرد؟ جواب روشن است؛ خود را در هیچ جای آن نمی دید.» او در ادامه این بحث نقش «زنان» را در تعریف هویت ملی یادآورمی شود و می گوید: «حتی تاریخ ما هم تاریخ مذکر است و همیشه از زاویه مردسالارانه نگاه شده است. دختران و همسران در شجره نامه ها وجود ندارند و فقط مردها هستند. این تبعیض خیلی جاها به چشم می آید. لحاظ کردن این تعدد و تنوع کار سختی است؛ اما باید در این مسیر قدم برداشت. حکومت ها تمایل چندانی ندارند که در این زمینه حرکت کنند…چون برای حکومت ها آسان است که همه را یکسان بینگارند؛ آسیمیله کردن و یکسان سازی برای تصمیم گیری ها، توزیع منابع و… راحت تر است.»

رادیوی ملی ما در حد رادیو محلی خیلی از کشورها نیست

بهشتی در بخش دیگری از این گفت و گو درباره پیوند میان نسل ها تاکید می کند:«وقتی گفت وگوی بین نسلی وجود ندارد، پیوند سست می شود؛ گفت وگوی بین نسلی بسیار ضعیف است. نسل جدید ما توسط نهادهای رسمی به رسمیت شناخته نمی شود. من اگر صدا و سیما را نگاه می کنم و می بینم نمی توانم هیچ ارتباطی با آن برقرار کنم، آن را کلا حذف می کنم. گاهی رادیو را درهنگام رانندگی گوش می دهم و احساس می کنم کسانی که با هم صحبت می کنند، دور هم نشسته اند و فکر می کنند باید با هم گپ بزنند و البته شاید هم می دانند که شنونده چندانی ندارند؛ به همین دلیل تم برنامه ها غالبا دورهمی است. رادیوی ما در حد ایستگاه FM محلی خیلی از کشورها هم عمل نمی کند. تلویزیون هم همین طور است.»

ایرانی های خارج از کشور از هم می ترسند

او سپس به سه نسل مهاجران در دهه های گذشته اشاره می کند و می گوید:«ایرانی های خارج از کشور، یکی از جمعیت های مهاجرتی هستند که به سختی می توانند کنار هم جمع شوند. من به دوستان و دانشجویان عربم غبطه می خوردم که از هر کشوری که بودند، خیلی راحت با هم گرم می گرفتند و به هم کمک می کردند. اما ایرانی های خارج از کشور وقتی به هم می رسند، اول از هم واهمه دارند. ابتدا سعی می کنند که با هم برخوردی نداشته باشند و خیلی دیر به هم اعتماد می کنند.»
قبل از انقلاب مسلمانان مشروب فروشی ها را آتش نمی زدند

او برخی تصمیم های سیاسی در قرون گذشته را در گسست میان آحاد جامعه موثر می داند و می گوید: «مثلا در دوره صفویه و تا قبل از دوره شاه سلطان حسین، مسلمان، زرتشتی، یهودی، شیعه و سنی همسایه هم بودند. اما از آن به بعد سعی می کنند گتوسازی کنند. بر همین اساس گبرمحله درست کردند؛ محله یهودی ها را درست کردند؛ در حالی که این ها همسایه بودند و به تفاوت های میان هم احترام می گذاشتند. ما قبل از انقلاب مشروب فروشی هایی داشتیم که معمولا ارمنی ها آن را اداره می کردند. آنها ماه رمضان پرده ای جلوی مغازه شان می انداختند و مراعات می کردند. مسلمانان هم نمی رفتند تا آنجا را آتش بزنند. تا گفت و گو شکل نگیرد، همواره در حال تخاصم هستیم. ما به جای اینکه وحدت را در «همه با من» جست و جو کنیم، باید بدانیم همبستگی ملی در «همه با هم» است؛ این دو با هم فرق دارد. معمولا روشنفکر، متدین، غیرمتدین، چپ، راست، حکومتی و غیرحکومتی می گوید: «همه با من باشند.» بهشتی در پاسخ به این سوال که «چرا مردم ایران هیچگاه دچار ناسیونالیسم افراطی نشد» می گوید: این شاید نقطه قوت ما باشد. اما اینکه تا الان به وجود نیامده یک مساله است و اینکه آیا ممکن است به وجود بیاید، یک مساله دیگر است.

آپادانا هم مال ماست؛ دانیال نبی هم مال ماست

او سپس بخشی از این تقسیم بندی ها را مورد نقد قرار داده و تعریف می کند:«در شوش منظره ای دیدم که جای تاسف داشت. آنجا بلواری وجود دارد؛ در یک طرف کاخ آپاداناست که در کنار آن قلعه فرانسوی است، در طرف دیگر آرامگاه دانیال نبی. جمعیت آنجا به دو قسمت تقسیم شدند. عده ای به زیارت دانیال نبی رفتند و عده ای به بازدید از آپادانا رفتند. چرا؟ آپادانا مال ماست؛ دانیال نبی هم مال ماست؛ چرا بین خودمان این خط کشی را داشته باشیم؟»

انتشار دهنده : Medeniyet
دسته بندی اصلی :
تاریخ و زمان خبر

۲۲:۱۱

۳۰ مهر ۱۳۹۸

کد خبر :

63730

چاپ
تلگرام
اینستاگرام
گوگل پلاس
فیسبوک
توئیتر
فونت بزرگ
فونت کوچک