جایگاه زبان و ادبیات فارسی در قره داغ آذربایجانترکمن نیوز:  زبان و ادبیات فارسی در قارا داغ و یا قاراچا داغ که در منطقه شمال شرقی تبریز قرار گرفته و یک منطقه جنگلی و کوهستانی است و دارای قریه ها و روستاهای پراکنده در کوه و دره و دشت ها است در طول تاریخ سیاسی ایران همواره مورد توجه بوده است.منطقه قره داغ در تاریخ ایران تاثیرات مختلفی داشته است .

 در شکل گیری ایران نوین توسط شاه اسماعیل صفوی صوفیان قارا داغ نقش ایدئولوگ و نقش رهبر فکری و دینی و رهبر معنوی جریان شکل گیری ایران نوین را به عهده داشتند. این باییندیربیگ دوزالی بود که اردوی ایران را و نظام قورخانه را نظام بخشید و نهایت در هرات در راه وطن شهید شد.

در جنگ ایران روس عباس میرزا به قدرت نظامی و هنر اسب سواری عشایر این منطقه بود که می جنگید. مشروطیت قدرتش را بیشتر از این دیار گرفت و شخصیتی چون امیر ارشد قره داغی با کمک آیت الله کاشانی و میرزا علی هیات آمادگی پیدا کرده بود که وضعیت آشفته ایران را سر و سامان دهد ولی انگلیس خبیث با حیله و تزویر رضاخان را بر ایران مسلط کرد.

وجود آثار مختلف باستانی و میراث فرهنگی از قبیل قلعه بذ یا قلعه معروف بابک و یا قلعه علی بیگ در کوهستان کامتال و یا آثار تاریخی باقیمانده از اورارتویی ها و آلبانها و کیمئر ها در روستای جوشون و افشار و سغای و خاروانا و کوکیمئر و دوزال و همچنین میراث باقی مانده در روستاهای خاروانا دوزال و کوردشت و همچنین وجود آثار معنوی علمی ادبی و شخصیت های بزرگ دینی و ادبی همچون ملاعلی علیاری قره داغی آیت الله آوانسری و ابوالقاسم نباتی و آیت الله سید یوسف مدنی و آیت الله محمد تقی جعفری نشان دهنده آن است که این منطقه از جهات مختلف علیرغم کوهستانی بودن دارای تمدن و میراث فرهنگی بوده است وجود زبان های مختلف تاتی تالشی و قره چی و زبان ترکی نشان دهنده آن است که اقوام مختلفی در این دیار سکونت داشته و دارند.

هرچند زبان عمومی مردم این منطقه زبان ترکی است ولی در طول تاریخ آثار مختلفی علاوه بر زبان ترکی به فارسی نیزدر این دیار به وجود آمده است. بخش اعظم داستان های دده قورقود در این منطقه اتفاق افتاده است . اما ادب فارسی حکایت خود را در منطقه دارد.

زبان و ادبیات فارسی علیرغم شرایط سخت طبیعی در این منطقه جایگاه ویژه‌ای داشته است. نویسندگان بزرگی در عرفان، ادبیات به دو زبان و بعضاً به سه زبان ترکی ، عربی و فارسی در این منطقه آثاری را به یادگار گذاشته اند. در عرفان شخصیتی چون عارف دیزماری در فقه و فقاهت شخصیتی چون علامه آوانسری و آیت الله ملا علی علیاری قره داغی، در فلسفه و حکمت علامه محمد تقی جعفری در ادبیات شخصیت‌هایی مثل سید ابوالقاسم نباتی، میرزا خاور کوردشتی ، میرزا خرم کوردشتی، سرشار قره داغی و عندلیب قره جه داغی و در نثر ادبی وادبیات مسجع و همچنین فنون جنگی و اردوداری شخصیتی چون باییندیر بیگ دوزالی در حکم و حکمرانی و سیاستمداری شخصیتی مثل الیاس بیگ دیزماری دوزالی شخصیت هایی هستند که در علم و ادب به ویژه در خصوص زبان و ادبیات فارسی بسیار قلم فرسایی و در حفظ و پاسداشت آن تلاش ها کردند و دارای دیوان های ترکی و فارسی و اشعاری به زبان های عربی و زبان ترکی جغتایی و در زمینه ی نثر فارسی آثار بسیار ارزشمندی را به یادگار گذاشتند.

یکی از شخصیت هایی که در منطقه قارا داغ در زمینه ادب فارسی خدمات ویژه داشته است شخصیتی به نام میرزا خرم و خاور کوردشتی است که این پدر و پسر در عین شاعری و نویسندگی امور طبابت عباس میرزا را به عهده داشته است. خدمات آنان به فرهنگ و ادب ایران در نوع خود مکمله خدمت فردوسی حماسه سرای بزرگ جهان است. اینجانب در سال‌های اخیر دیوان آن را تصحیح وبه کمک مسئول انتشارات نیکتاب جناب دامغانی منتشر کرده‌ام . میرزا خاور کوردشتی ملقب به معلم کل که علاوه بر دانش طبابت در زمینه علوم ادبی هم مهارت کافی داشته با تاسی از سعدی شیرازی کتابی را به سبک گلستان سعدی نگارش کرده است که مدتی این اثر در منطقه قره داغ به عنوان کتاب ادبی و آموزش زبان فارسی مورد استفاده قرار گرفته است.

( به جنگ شعر یغما کس نرفته است جز تو ای خاور معینت باد یزدان فکندی پنجه با شیری) این بیت از خاور کوردشتی است که معاصر با یغمای جندقی است در مشاعره با او گفته است.
به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی ابیاتی را از ملمع عربی و فارسی که میرزا خرم کوردشتی در استقبال از سعدی سروده است خدمت دوستان و ترکان فارسی گوی و فرس ترکی پسند به ویژه خادمان زبان فارسی از جمله دکتر سلیمانی عزیز تقدیم می دارم.

میرزا خرم کورد شتی این ملمع را خطاب به همسرش که جهت زیارت عتبات عالیات به کربلا سفر کرده بوده سروده است. همسر میرزا خرم نیز دارای قریحه ادبی بوده و خود شاعر بوده است.

حیف صد حیف در تاریخ ادبیات ایران ذکری و یادی از این ترکان فارسی گوی ایرانی نشده است.

خربت کعبه قلبی اردت بالعتبات
زسیئات چنین غافل از پی حسنات
تو رفته برعتباتی زهجر کعبه رویت
روان ز دجله چشمم شده است شط فرات
برون ز ملک ” قرداغ ” رفتن تو عجب بود
لان منبع عین الحیات فی الظلمات
مرا زیارت وصل تو آرزوی توست نگارا
فانت ای زمان من الزیارت آت
بیا که از غم آن شام زلف و صبح بناگوش
بوحشه و بکائ عشیتی و غدات زجور ملک دل از دست من گرفتی و رفتی
اذا رجعت الی اخذت بالسنوات
نصاب حسن رسیده است به انتهای کمالش
انا فقیرک ذات الغنائ این زکوات

به روز حشر شکوه ی تو در بر جدت
که مصطفی است علیه تحیتی و صلواتی
خدای آدم و حوا مروج همه اشیا
تو را وفا بدهد یا مرا ز عشق نجات
بیا ز کرب بلا کن زیارت دل “خرم”
فزای بر درجات ثواب خود ثوابی

انتشار دهنده : Medeniyet
دسته بندی اصلی :
تاریخ و زمان خبر

۲۰:۴۹

۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۹

کد خبر :

75260

چاپ
تلگرام
اینستاگرام
گوگل پلاس
فیسبوک
توئیتر
فونت بزرگ
فونت کوچک